Söz ve yazı ile taşınan değerler bütünümüz, kültürümüzdür.

Türkmen kültürünün dinamik yapısının bozulmadığı Emirdağ Kültürü ve Türkmen kültürü çerçevesindeki deyimlerimizin incelenmesi, araştırılması gerekliliği inancıyla araştırmaya başladığımda hayretimi gizleyemedim.

Türkçe Deyimler Sözlüğü’ne girmemiş yalnız türkülerimizde 132 deyim ve kalıp sözlerimiz var. (24 - 29 Haziran 1996’da Ankara Başkent Öğretmenevi’nde Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma Genel Müdürlüğü’nce düzenlenen 22 ülkeden 479 bilim adamının katıldığı V. Milletlerarası Halk Kültürlerini Araştırma Kongresi’nde tarafımdan EMİRDAĞ TÜRKÜLERİNDEKİ KALIP SÖZLER - DEYİMLER konulu tebliğ sunulmuş;tebliğ Kültür Bakanlığı’nca 1997’de kitap olarak yayımlanmıştır.)

Kıvrak zeka mahsulü deyimlerimiz ve kalıp sözlerimizi her sayımızda imkan olduğu takdirde açıklamaya çalışacağım.

Kadınımızı, dolayısıyla erkeğimizi de yakından ilgilendiren, çoğumuzun şuuraltında bulunduğuna inandığım bir deyim:

Kelebacım (çalmak): 1- Ayak üstü laf etmek. “Kelebacım çaldı, geldi.” 2- Dedi kodu yapmak. “İki kelebacım edek be...” 3- Öylesine konuşmak, kafa boşaltmak. “Kelebacım bitti mi?”

“Kelebacım”, Karabağlar arasında, Avdan, Bademli, Davulga yöresinde “Vara bacım”“şekliyle aynı anlamda kullanılır.

“Kele”, “aman, ama” anlamlarında kullanılan bir seslenme edatıdır (Kele bacım - Aman bacım). “bacım” da kadın kadına konuşmada bir seslenme edatıdır. Bu edatın cümleye kattığı değişik anlamları şöyle sıralamak mümkün:

-Gel, kele şöyle otur. (Israr anlamında)

-Get (git) kele; böyle de yapılmaz ki... (Olumsuzluğu belirtme anlamında)

Olumsuzluğu pekiştirmede “kele”’nin tekrarı “amaan.. aman” anlamında kullanılır (Kelee ...  . kele! Sana da bi şey söylenmez ki...) Olumsuzluk iyice artarsa hakaret anlamına varmadan “kele”, “iyyeeee. İyye” olarak “bıkkınlık”, “yettin canıma” anlamlarıyla kullanılır.

Bunlardan hareketle olsa gerek sıradan laflar yerine “Kelebacım çalmak” deyimi kullanılmaktadır. Kuyu başında, köşe başında, bulgur çekmede, düğün - nişanda....ki başkasına göre anlamsız gelen konuşmalara “kelebacım çalmak” denir.

“Kelebacım”’a Fakı EDEER’den dinlediğim bir enstantane:

-N’o gı? N’ediyon?

-Heeç..Tentene işleyip evin işiyle uğraşıyok. Sen N’ediyon gı?!

-Aynı bacım, aynı... İş, güç; bildiğin şeyler işte.

-Desane dünürcü gözlüyon?

-Allah canını alsın! Goya sen gözlemiyon!

-Biz galdık bacım, galdık. Ellaham Potukların Sarıkız’a döndük.

WWW.GAZETETURK.BE